(door Thérèse Jeunhomme) Ik ben niet economisch onderlegd, en een artikel over modellen en systemen zou je daarom wel eens als geblaat van een ondeskundige kunnen opvatten. Toch wil ik iets kwijt over modellen en systemen, al is het maar als inspiratie dat het echt wel allemaal anders kan. Modellen en systemen vind ik in sommige opzichten bijzonder handig en bruikbaar. Het OV-model bijvoorbeeld dat is ingebed in een systeem dat mij van A naar B en weer terug naar A brengt met trams, bussen en treinen, vind ik onwijs handig. Anders zijn sommige reisdoelen voor mij, die geen autobezitter meer is, niet te belopen of te befietsen. Handig en bruikbaar dus. Zo zijn er nog wel meer voorbeelden te bedenken van modellen en systemen die echt hun – georganiseerde – doel dienen. Blij mee. Evenwel leven we ook in een wereld met een overdaad aan modellen en systemen die beklemmend en geestdodend werken. Er zijn zoveel wetten en regels-op-regels dat de creativiteit en soevereiniteit van een mens volledig uitgeschakeld worden. En dat vind ik best wel jammer.

Ik ben er namelijk al mijn hele leven heilig van overtuigd dat ieder mens intrinsiek in zichzelf verantwoordelijkheid voelt voor zijn of haar eigen leven, en dat intrinsieke gevoel alle ruimte geven, een hele andere manier van levensvervulling geeft. Al die modellen en systemen, het zijn er teveel geworden, het is verworden tot een dicht web waar ieder mens in en aan vast zit. Het maakt het ook (te) gemakkelijk om problemen of situaties die om verandering vragen, buiten jezelf neer te leggen, bij een model of een systeem. Dan hangt alles dus af van de werkzaamheid van een model en systeem, en dat deze de maatschappij niet toegankelijker en bruikbaarder maken hoef ik hier denkelijk niet uit te leggen. Ik voel hier gemiste kansen voor creatieve, zelfstandig denkende en handelende mensen die ramen en deuren open zetten voor een andere manier van werken en leven. Protesteren tegen wie of wat dan ook helpt niet. Dat komt uiteindelijk alleen maar neer op bewegen binnen dezelfde bandbreedte als de bedenkers van modellen en systemen. Alle partijen bewegen zich op hetzelfde vlak, alleen op verschillende posities binnen dat vlak. Ik heb niets tegen protesteren, laat vooral weten als jij je ergens niet goed bij voelt. Evenwel als je verandering wilt, is dit in mijn beleving niet de weg. 

Een gevleugelde uitspraak van Albert Schweitzer is ‘Je kunt niets veranderen aan een situatie vanuit hetzelfde bewustzijn als waaruit die situatie is ontstaan.’ En daar hebben we de perceptie beet. Er is dus een andere perceptie, een andere, wellicht voor velen nieuwe, manier van aankijken van modellen en systemen nodig. Iemand die mij lang geleden zeer aansprak met zijn boek ‘Maverick’ is Ricardo Semler. Hij gooide het met zijn bedrijf over een andere boeg. De werknemers van Semco kiezen niet alleen hun eigen baas en salaris. Ze beslissen ook mee over de productie, beslissen zelf hoe ze zich kleden en hebben volledige inzage in de financiële cijfers van het bedrijf. Het bedrijf heeft geen secretaresses, receptionistes of ander ondersteunend personeel. Zelfs Ricardo Semler heeft geen eigen kantoor. Volgens Semler is het tijdperk van macht en controle definitief voorbij en gaat het in de toekomst om het kapitaliseren van zachte waarden als liefde, vertrouwen en openheid. Semler gaat uit van de aanname dat ieder mens in principe eerlijk is en openstaat voor werk dat voldoening schenkt. Vanuit zijn ideeën over de samenleving en de mens heeft hij zijn aandacht verlegd naar het onderwijs. In Brazilië is hij begonnen met zijn Lumiar scholen, ingericht volgens dezelfde principes als zijn bedrijf. Kijk ter inspiratie ook eens naar deze aflevering van VPRO Tegenlicht over Semler en zijn bedrijf. 

Een ander model ligt bij mijzelf in het systeem van een dorp, en in dit voorbeeld het dorpje van Asterix en Obelix, want mijn humor mag niet achterwege blijven. Ieder mens in het dorp heeft een rol, van het opperhoofd tot de dorpsgek (bard), en ieder mens kent zijn rol en maakt vanuit die rol en bijdrage aan het dorp deel uit van de dorpsgemeenschap. Modeltechnisch gezien betekent dit dat eenzaamheid, depressie, zinloos voelen niet of nauwelijks voorkomen, want er is de gemeenschap die je draagt en waar je bij hoort en aan bijdraagt. Zo een model brengt automatisch verandering in andere systemen, of maakt ze nagenoeg overbodig.  Kleinschalig ondernemen, lokaal ondernemerschap, steunen van lokale ondernemers door hun producten te kopen legt al een stevige basis voor een ander model. Ik fiets regelmatig door het Westland om groenten bij (bio)stalletjes te kopen met klinkklare munt. Leuk om te doen en ik steun de lokale ondernemers. 

Alle modellen en daaraan gekoppelde systemen in een keer stopzetten lijkt me niet erg handig. Aanvoer van drinkwater bijvoorbeeld, heeft een model en een systeem nodig, tenzij je aan een rustig kabbelend beekje in het groen woont waar je je (drink) water uit kunt halen. En zo is er natuurlijk nog veel meer te zeggen over modellen en systemen die je niet per direct overboord kunt gooien. Maar er zijn wel andere modellen die vanuit de intrinsiek gevoelde verantwoordelijkheid van een mens voor zijn/haar eigen leven een zwier aan menselijke beleving kunnen geven. Wellicht is de weg naar andere modellen en systemen wel het verruimen en bekrachtigen van de bandbreedtes van beleving van mensen. Uit de modellen en systemen losweken zodat creativiteit en innerlijk gevoelde verantwoordelijkheid ruimte krijgen om te ontplooien. Zoals Semler dit heeft ingezet.

20220724 Thérèse Jeunhomme https://vloeibareliefde.com/2022/07/24/over-modellen-en-systemen/